Mierzeja Kurońska to wąziutki pasek lądu wbijający się w Morze Bałtyckie, a oddzielający Zalew Kuroński od otwartego morza. W najszerszym miejscu Mierzei odległość pomiędzy zalewem a morzem wynosi 3800 m, natomiast w najwęższym nie przekracza 400 m. Mierzeja Kurońska to również piaszczyste wydmy, z których najwyższe dochodzą nawet do 100 metrów, nadmorskie lasy sosnowe, tradycyjne litewskie osady rybackie, krajobrazy kształtowane przez ludzi, wiatry i morze.

Park Narodowy Mierzei Kurońskiej - po litewsku Kursiu Nerija - został założony w 1991 roku, po opuszczeniu mierzei przez wojska radzieckie, które kiedyś miały tam swoją bazę, a sama mierzeja była niedostępna dla przeciętnego turysty. Względna niedostępność rejonu przyczyniła się do utrzymania unikatowego charakteru ekosystemu. Mierzeja Kurońska jako park narodowy, zarówno część litewska, jak i rosyjska została w całości wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa Przyrodniczego UNESCO. Park obejmuje łącznie 26 474 hektary, z czego 9774 hektary stanowi powierzchnia lądu, 4200 - Zalew Kuroński, a 12 500 hektarów - otwarte morze. Na terenie parku Kursiu Nerija znajdują się dwa rezerwaty ścisłe: Grobstas i Naglis, obydwa chroniące obszar ruchomych wydm znacznie większych i wyższych niż w Słowińskim Parku Narodowym, cztery parki krajobrazowe - Parnidys, Karvaiciai, Juodkrante i Lapnugrais oraz małe parki kulturowe - w Nidzie oraz osadach Juodkrante i Preila. Pozostała część Mierzei Kurońskiej oraz Zalewu Kurońskiego należy do Rosji - Obwód Kaliningradzki.

Jeszcze w pierwszych wiekach drugiego tysiąclecia naszej ery, wydmy Mierzei Kurońskiej porastały dąbrowy, gaje lipowe oraz lasy sosnowe. Dzięki tej naturalnej ochronie od morskich wiatrów mogły powstawać tam wioski i osady, których mieszkańcy byli nie tylko rybakami, ale także smolarzami oraz drwalami. Czerpiąc z zasobów leśnych Mierzei, ludność nie zdawała sobie sprawy z zagrożenia, jakie niesie eoliczna działalność wiatrów. W wyniku zmniejszania się ilości roślinności oraz pod wpływem wiatrów wydmy zaczęły się przesuwać. Pierwsza wioska została zasypana już w XVI wieku. Jednak nawet wtedy nikt nie zdawał sobie sprawy z faktycznego zagrożenia.

Na początku XIX wieku na brzegu Zalewu ukształtował się ogromny wał wydm, który pochłonął kilkanaście wiosek. Niektóre z nich były przykrywane i odkrywane nawet kilka razy. W 1825 roku G.D. Kuvertas rozpoczął pierwsze próby powstrzymania dryfujących wydm poprzez ponowne zalesienie.

Warto dodać, że niektóre wydmy - Sklandytoju, Angiu Kalno, Urbo Kalno - mają ponad 100 metrów wysokości. W chwili obecnej ponad 7000 hektarów powierzchni Mierzei porastają lasy, głownie sosnowe. Zieleń lasów porastających znaczną część mierzei i odrestaurowane, tonące w kwiatach, jaskrawo malowane, drewniane, kryte strzechą lub czerwoną dachówką domy rybackie to typowe elementy krajobrazu jakie ma Mierzeja Kurońska. Architektura przywodzi na myśl Skandynawie, przypomina też o dawnej przynależności półwyspu do Prus. Osady rybackie znajdujące się na terenie Mierzei Kurońskiej są przykładem tradycyjnej architektury, charakterystycznej dla tego regionu. Większość budynków jest zaliczana do pomników architektonicznych, etnograficznych lub urbanistycznych. Tradycyjne, dwurodzinne chaty rybackie zbudowane są z drewnianych bali, a ich ściany od zewnątrz obite są pionowo deskami. Dachy pokryte są dachówką lub trzciną. Prawie wszystkie chaty rybackie zwrócone są frontową ścianą w stronę Zalewu. Aby zobaczyć tradycyjne budownictwo warto odwiedzić wioski: Juodkrante, Prevalka i Preila. Centrum administracyjnym jest Nida - największa i najpiękniejsza litewska miejscowość na Mierzei. Park Narodowy Mierzeja Kurońska najlepiej jest zwiedzać własnym samochodem, jednak należy pamiętać, że wszelkie postoje dozwolone są tylko w wyznaczonych miejscach, zabronione jest rozpalanie ognisk, rozbijanie namiotów oraz spanie w samochodach. Noclegi można wykupić w hotelikach i pensjonatach - ceny nie są specjalnie wygórowane, natomiast kary dotkliwe.

PAŁĄGA

Kurort położony na północ od Mierzei Kurońskiej. Pałąga to najbardziej znane na Litwie uzdrowisko położone wzdłuż plaży ze słynnym molo. Kurort powstał pod koniec XIX wieku dzięki inwestycjom Tyszkiewiczów, ale miejscowość istniała znacznie wcześniej i ona właśnie, jako jedyna nadbałtycka przystań Wielkiego Księstwa, była solą w oku Krzyżaków nie mogących połączyć Prus i Inflant w jedną całość. To jedyne okno na świat Litwy było dla chłopów żmudzkich prawdziwą granicą znanych obszarów ziemi. Mawiano: Palanga svieta pabanga, czyli: "Połąga - koniec świata".

KŁAJPEDA

Największy port jaki ma Litwa, okno na świat, jak sami o mieście mówią mieszkańcy. Odnowiona niewielka kłajpedzka starówka nad rzeką Dane przyciąga sporo turystów. W kamieniczkach i dawnych spichlerzach otworzono restauracje, kawiarnie, galerie i markowe sklepy. Z Kłajpedy na Mierzeję Kurońską najłatwiej dotrzeć promem z przystani. Kursuje średnio co godzinę, a w sezonie co 30 minut.

Robert Remisz